กำลังวางแผนจัดสวนเองอยู่หรือเปล่าคะ? มีพื้นที่กลางแจ้ง เหมือนควรจะลงต้นไม้ ปูทางเดิน เพิ่มเสียงน้ำ ตั้งม้านั่ง อยากออกแบบสวนเองแต่ก็ไม่รู้จะเริ่มตรงไหนอย่างไรดี ให้สวนออกมาร่มรื่น เห็นแล้วมีความสุข ใช้งานได้จริง และอยู่ได้นาน
Garden World Cup, ญี่ปุ่น, ปี 2014
Uselessland เชื่อว่าใคร ๆ ก็คิดและทำได้ รวมถึงการจัดสวนด้วยประมาณนึง เลยชวนคุณฟีม-ชนิกุล ภูมิสถาปนิกประสบการณ์ออกแบบสวน 18 ปี ผู้ร่วมก่อตั้ง Choop•Choo•Jai Landscape Design มาไกด์วิธีออกแบบพื้นที่สีเขียวให้ชาวยูสเลสฯ ได้ฟังและลงมือทำกัน
สฐารีสอร์ท, น่าน
งาน Wondrous Bloom, ระยอง
“คุณฟีมลองแนะนำตัว และเล่าความเป็นมาของชุบชูใจให้ชาวยูสเลสฯ ฟังนิดนึงได้ไหมคะ”
เราจบภูมิสถาปัตยกรรมศาสตร์บัณฑิตมา และได้มีโอกาสไปทำงานที่สิงคโปร์ตั้งแต่เรียนจบ อยู่ที่นั่นมาแปดปี
ถือว่าเป็นเรื่องบังเอิญที่เลือกประเทศนี้ซึ่งเขาเป็นศูนย์กลางที่ดีมาก ๆ แห่งหนึ่งด้านการจัดภูมิทัศน์เขตร้อนชื้น (Tropical Landscape architecture) ในเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ เมืองเขาให้ความสำคัญและศึกษาเรื่องนี้อย่างลึกซึ้ง รวมไปถึงการเป็นศูนย์รวมของหลาย ๆ ธุรกิจด้วย ดังนั้นเราเองเลยได้ออกไปได้ทำโปรเจคในหลายประเทศ เช่น จีน มาเลเซีย อินโดนีเซีย ญี่ปุ่น และที่สนุกที่สุดคือโปรเจคที่เซนต์คิตส์และเนวิส (St. Kitts and Nevis) ที่แคริบเบียน
การทำงานที่นั่นเป็นระบบมาก เราก็ได้เรียนรู้เรื่องการบริหารจัดการงานออกแบบ และที่สำคัญที่สุด คือเราได้มีโอกาสร่วมงานกับบริษัท Salad Dressing เป็นออฟฟิศเล็ก ๆ แต่เต็มไปด้วยพลังงาน ในช่วงนั้นถือว่าผลงานค่อนข้างขบฏเลยทีเดียวล่ะ เทียบกับงานอื่น ๆ ในสิงคโปร์ มันจะมีความเปรี้ยว ความบ้า และปรัชญาอยู่ลึก ๆ
การตรวจพื้นที่และรอยไหม้แดดจากการทำงานที่แคริบเบียน, ปี 2013
ทำงานไปเรื่อยๆ ก็สนิทกับเจ้าของบริษัท คุณ Chang Huaiyan ถึงเขาจะโตกว่าเราแปดปีแต่ก็เรียกได้ว่าเป็นเพื่อนกันได้เลย ดีไซน์ด้วยกัน ทะเลาะเถียงกัน หัวเราะตลกด้วยกัน มีปัญหาอะไรก็มานั่งแชร์ให้กันฟัง เขาสอนเรา เราเรียนรู้จากเขา เขาก็เรียนรู้จากเราด้วย เป็นช่วงเวลาที่ดีมาก ๆ เป็นอีกคนที่ทำให้เรารักวิชาชีพ รักการจัดสวน การออกแบบภูมิทัศน์ รักในความงามของดินแดนเมืองร้อน ความแปลกตา ความน่าตื่นใจ และความสุนทรีย์ในงานออกแบบ
กับคุณ Chang Huaiyan แห่ง Salad Dressing ที่ปรึกษาและเพื่อนคนสำคัญ
เราได้แรงบันดาลใจและการส่งเสริมเต็มร้อยมาจากคุณ Chang และเขาก็ชอบเล่าเรื่องที่ปรึกษา (Mentor) ของเขาที่ชื่อคุณ Made Wijaya (Michael White) ให้ฟังอยู่บ่อย ๆ คือคุณ Made เนี่ย เรียกได้ว่าเป็นผู้บุกเบิกที่ดันการจัดภูมิทัศน์เขตร้อนชื้นให้มาเป็นกระแสในการดีไซน์ระดับโลกได้ช่วงหนึ่งเลยนะ ถ้าเกิดว่าอายุ 35 ปีขึ้นไป คงได้เคยผ่านช่วงที่ใคร ๆ ก็อยากได้สวนในบ้านเป็นสวนบาหลี ก็มาจากฝีมือคุณ Made นี่ล่ะ
เจ้านายเราตอนนั้นก็บอกว่า คุณ Made เป็นเหล่าซือของเขา เพราะฉะนั้น Made ก็เป็นไท่เหล่าซือของเรา (ฮา) ถ้าฟิล์มนับคุณ Chang ให้เป็นเหล่าซือ ก็ถือว่าฟิล์มเป็นภูมิสถาปนิกที่มีสืบสายจากไท่เหล่าซือระดับโลกเลยนะ ตอนนั้นเราตาวาวมาก ๆ รู้สึกว่าตัวเองโชคดีสุด ๆ อยากโตขึ้นมาเก่งเหมือนเจ้านายเรา และอยากได้ความสุดยอดสักนิดมาจากคุณ Made ก็ยังดี
แต่ชีวิตมันก็ต้อง move on เนอะ อยู่ต่างประเทศมาแปดปีก็เกิดคิดถึงบ้าน เลยตัดสินใจกลับมา ลองหางานที่ไทยดู ซึ่งก็ได้รับโอกาสจาก P Landscape ที่เป็นหนึ่งในออฟฟิศชั้นนำของประเทศไทย ตอนนั้นก็ดีใจเช่นกัน แต่จะบอกว่าลักษณะของงาน และปรัชญาในการออกแบบนั้นต่างจากที่ Salad Dressing สุด ๆ ในแง่ที่ดี ตอนสมัยอยู่สิงคโปร์ เรากับเจ้านายก็ชอบเปิดงานของ PLA ดูกันอยู่บ่อย ๆ ดูไปก็ชื่นชมไป
คราวนี้ ได้กลับมาทำงานที่ไทย หลาย ๆ อย่างมันเหมือนกับเป็นครั้งแรกในชีวิต เกิดการช็อกทางวัฒนธรรมขั้นรุนแรง (Culture Shock) มันฟังดูแปลกที่เราเองก็เป็นคนไทย แต่ทำไมปรับตัวไม่ค่อยได้ เหตุผลคือ เรียนจบมา ไม่เคยทำงานที่ไทยเลย เรื่องที่ตลกที่สุดคือเราเขียนอีเมลแบบทางการด้วยภาษาไทยไม่เป็น และไม่ถนัดเลยที่ต้องเรียกใครด้วยคำว่า “คุณ” นำหน้า อึดอัดมาก ๆ (ฮา) แต่นั่นก็ไม่นาน เราเป็นคนปรับตัวเก่งระดับหนึ่งล่ะ แต่เรื่องเขียนอีเมล์ภาษาไทยแบบทางการ จนถึงตอนนี้ ก็ยังทำได้ไม่ค่อยดีเท่าไหร่นะถ้าเทียบกับคนอื่นๆ (ฮา)
การทำงานใน PLA นั้น อย่างที่บอกไป ปรัชญาและสภาพแวดล้อมในการทำงานค่อนข้างต่างกับตอนที่อยู่ Salad Dressing อย่างสุดขั้ว รู้สึกเลยว่าคนที่นั่นมองเราว่าเป็นตัวขบฏพลังงานสูง มีความเพี้ยน ไอเดียล้น ๆ กฏมีไว้เพื่อแหกน่ะ (ฮา) ซึ่งการที่ได้มาอยู่ใน PLA ที่ดีไซน์เขาค่อนข้างเป็นผู้ใหญ่ มีความนิ่ง และสง่างาม เอาจริง ๆ มันช่วยกล่อมเกลาความบ้าของเราให้เป็นผู้ใหญ่มากขึ้นนะ
อยู่ที่ PLA เราก็ได้รับมอบหมายให้ดูโครงการใหญ่หลายงานเลย ไม่น่าเชื่อว่าเขาจะไว้ใจเราขนาดนี้ ต้องขอขอบคุณพี่ปุ้ย (วรรณพร พรประภา) และพี่ ๆ ผู้บริหารทุกคนที่ไว้เนื้อเชื่อใจเรา งานที่เรารู้สึกว่าได้ปล่อยพลังที่สุดก็เห็นจะเป็น K11 Musea ที่ฮ่องกง และ Iconsiam
ทำกับ PLA ผ่านไป 7 ปี มันเหมือนเป็นวงจรของชีวิตที่ต้องเปลี่ยนแปลงล่ะมั้ง มีบางอย่างในตัวเราที่รู้สึกว่าอยากเป็นตัวของตัวเองจริง ๆ ทำเพื่อตัวเองจริง ๆ และอยากจะมีตัวตนฝากทิ้งเอาไว้ในความทรงจำไม่ว่าจะของใคร หรือในรูปแบบไหนก็เหอะ อยากทดลองทำอะไรใหม่ ๆ ก็เลยคิดว่าออกมาทำเองดีกว่า
เราออกมาตอนวันที่ 30 มิถุนายน ปี 2565 และ “ชุบชูใจ” ก็ถือกำเนิดในวันที่ 1 กรกฎาคม 2565 เลย (ฮา) ชื่อชุบชูใจมาจากน้องที่ทำงานด้วยตอนสมัยอยู่ PLA มันเป็นโครงแนวความคิดหลัก (Core Idea) ของงานหนึ่งที่ได้รับผิดชอบตอนนั้น รู้สึกว่าชื่อมันน่ารักดี ก็เลยบอกน้องว่า เอ้อ พี่ขอนะ จะเอาไปเป็นชื่อสตูดิโอ (ซึ่งตอนนั้นเราเริ่มจากฟรีแลนซ์ก่อน แบบว่าลุยเดี่ยว) น้องบอกว่ายินดีค่ะ และยังออกแบบโลโก้ให้เราอีก
ตอนเริ่มทำชุบชูใจปี 2022 ถ่ายกับพี่น้ำตาล มัลลิกา เป็น Freelance Architect ที่ช่วยแนะนำลูกค้าให้หลายงานตอนช่วงตั้งไข่
งานแรกที่ชุบชูใจทำ เป็นสวนบ้านเล็ก ๆ พื้นที่ไม่ถึง 20 ตารางเมตรเลยมั้ง เจ้าของเขาชอบเลี้ยงบอนไซและปลาคาร์ป เราลงพื้นที่เอง ช่วยพี่ผู้รับเหมาจัดต้นไม้ด้วย หมุน ๆ วาง ๆ จนพอใจ เหงื่อไหลไคลย้อย มือเลอะดินโคลน แต่ได้รู้สึกว่ามันสนุกมาก และยืนยิ้มภูมิใจที่เห็นงานเราเสร็จ ตอนนั้นเราคิดแค่ว่า เนี่ยแหละ ที่เราต้องการ อยากจัดสวนเล็ก ๆ แล้วทำให้ดีให้สวย ในราคาที่จับต้องได้ อยากใช้ต้นไม้นอกกระแสแบบไหนก็ลองเองได้ อยาก ให้ใคร ๆ ก็ได้มีโอกาสชุบชูใจในแบบของตัวเอง ตอนนั้นคิดแค่นั้น
สวนแรกของชุบชูใจ, พัฒนาการ
แต่ไม่รู้ว่าโลกมันเหวี่ยงหรือดาวมันเล็งมุมให้กับชีวิตเรายังไง พอลูกค้าที่เป็นนักพัฒนาอสังหาริมทรัพย์ (Developer) บางท่านได้ยินข่าวว่าเราลาออกมาทำเอง เขาก็มาจ่อ ๆ ชวนให้ไปรับงาน แต่ในเงื่อนไขว่า ชุบชูใจต้องเป็นรูปแบบบริษัทล่ะ ถึงจะจัดจ้างได้ ซึ่งก็ตามเคย เราก็มองบนเล็กน้อยและพร่ำบอกตัวเองว่า ก็ฉันมันขบฏอะ อยากฉายเดี่ยว (One Man Show) แบบไม่ต้องมานั่งทำเอกสารอะไรมากมาย อยากสบาย ๆ อะ แต่ก็มีรังสีอำมหิตแผ่มาจากข้าง ๆ นั่นก็คือสามีนั่นเอง เขาเชียร์ให้เรารีบจดบริษัทมาตลอดตั้งแต่ลาออก ด้วยคำพูดที่หนักแน่นว่า “จะทำอะไร ก็ทำให้มันเป็นเรื่องเป็นราว” เมื่อเราได้อาบรังสีนั้นมาเรื่อย ๆ เป็นเวลา 6-8 เดือน ก็เลยกลั้นใจลองจดบริษัทดู และตอบรับคุณลูกค้าที่เคยมาทาบทามเราให้ไปออกแบบให้เขาว่า จดแล้วค่ะ… ลูกค้าตอบมาสั้น ๆ ว่า “เย่ ยอมจดสักทีนะ” บริษัท ชุบชูใจ จำกัด ก็ถือกำเนิดขึ้นมาในช่วงเดือนเมษายน ปี 2566
พอรับงานที่จากนักพัฒนาอสังหาริมทรัพย์ เราก็ไม่สามารถฉายเดี่ยวได้เหมือนสมัยเป็นฟรีแลนซ์แล้ว เพราะมันต้องมีการประชุมอย่างเป็นทางการ มีงานที่ต้องส่งในสเกลงานที่ใหญ่ขึ้นมาก และคุณภาพงานก็ต้องตามมาตรฐาน เราก็ต้องหาทีมงานที่จะมาทำประจำกับเรา เลยลองเรียกน้องในทีมสมัยที่เคยอยู่ PLA ที่ตอนนั้นกระจัดกระจายกันไปหมดแล้วกลับมารวมทีมอีกครั้ง เรียกได้ว่าราบรื่นมาก เพราะเป็นคนที่เคยทำงานด้วยกันมาหลายปี รู้มือรู้ใจกันอยู่แล้ว และแต่ละคนก็มีมาตรฐานการทำงานแบบระดับองค์กรใหญ่กันมา
ชุบชูใจเลยกลายเป็นบริษัทเล็ก ๆ ที่ถ่อมตัว แต่ผลงานแน่นหนักระดับองค์กรใหญ่ และเราตั้งมาตรฐานกันเองใหม่ทั้งหมด เพื่ออุดรอยรั่วจากความผิดพลาดก่อน ๆ ที่เคยทำมาแต่แก้ไขไม่ได้ คราวนี้ทุกอย่างมันอยู่ในการควบคุมได้ เราก็จะสามารถเป็นสตูดิโอเล็ก ๆ ที่มีผลงานที่ดี
เรือนอิ่มลาภ ที่อยุธยา เป็นสวนที่ 2 ของชุบชูใจที่เขาจ้างมา แต่เสร็จหลังเพื่อนเลย ใช้เวลา 2 ปีได้
ประกอบกับประสบการณ์ช่วงฉายเดี่ยวของเรา มันทำให้เห็นปัญหาของลูกค้าในหลาย ๆ มิติ ทั้งเรื่องงบประมาณ ความตึงเครียด ความผิดพลาดหน้างานทั้งในแง่เอกสารและการสื่อสาร ความผิดพลาดทางเทคนิคที่จะมาพร้อมกับคำว่า “รู้งี้ ตอนนั้นทำแบบนั้นไปน่าจะดีกว่า” ทำให้เราเรียนรู้ว่า ไอ้แต่ละเส้นหรือแต่ละไอเดียที่เราคิดเขียนมันขึ้นมาเนี่ย มันก่อให้เกิดผลกระทบไปถึงหลายฝ่ายเลย
พอเกิดปัญหาอะไรขึ้นมาจากความอ่อนประสบการณ์ของเรา คนที่ปรึกษาด้วยคนแรกคือสามี ซึ่งก็โชคดีที่เขาทำงานด้านเดียวกัน คือเป็นวิศวกร ผู้จัดการไซต์ก่อสร้าง และเคยเป็นผู้รับเหมามาก่อน จากหลายร้อยหลายพันบทสนทนาที่ได้คุยกับเขา มันทำให้กระจ่างว่า
“ไม่ว่าจะคิด จะเขียนอะไร ไม่มีใครห้ามคุณได้ แต่ต้องคิดให้ดี เพราะคุณต้องรับผิดชอบสิ่งที่ออกแบบมา อย่างน้อยควรมีกรอบอะไรสักอย่าง เพื่อไม่ให้เจ้าของหรือเพื่อนร่วมงานมีปัญหาและเดือดร้อน ตอนที่เรานั่งเขียนแบบอยู่ในห้องแอร์ คนที่หน้างานเขาเจออะไรบ้าง เรานึกถึงเขาด้วย”
เรียกได้ว่า ต้องออกแบบด้วยความรับผิดชอบและความเคารพซึ่งกันและกัน (Design with Responsibility and Respect) ซึ่งตรงนี้แหละ ที่กลายเป็นหลักการในการทำงานของชุบชูใจในช่วงหลัง ๆ มานี้
Garden World Cup ที่ญี่ปุ่น กับทีมงาน, ปี 2014
ด้วยสเกลงานที่ใหญ่ขึ้นมาก ทั้งร้านค้า อาคารสำนักงาน คอมมูนิตี้มอลล์ โรงแรมในเมือง และรีสอร์ท มันทำให้เรายิ่งต้องเคารพทุกสิ่งที่เกี่ยวข้องกับงานของเรา ทั้งเคารพงบประมาณของเจ้าของโครงการ (เราชอบพูดให้เด็กๆที่ออฟฟิศบ่อย ๆ ว่า อย่าไปผลาญเงินเขา) กำลังในการดูแลรักษาสิ่งที่เราออกแบบในอนาคต การใช้งานที่ทุกคนสามารถใช้ได้อย่างสบายใจโดยที่ไม่ก่อปัญหาในอนาคต การใช้วัสดุการก่อสร้างอย่างรู้คุณค่า (ทั้ง Softscape และ Hardscape) ไม่เหลือเศษที่ต้องตัดทิ้ง หรือสร้างเยอะเกินไป (ตรงนี้มันจะช่วยทั้งเรื่อง คาร์บอนฟุตพริ้นท์และสิ่งแวดล้อมได้มากอย่างไม่น่าเชื่อ) ซึ่งทุกอย่างนี้มันเป็นอีกระดับของงานออกแบบที่อยู่เหนือเรื่องความงามขึ้นไปอีก เราสามารถควบคุมมันได้ ถ้าเราให้ความสำคัญกับมันอย่างจริงจัง และมีหลักการที่ชัดเจนตั้งแต่วันแรกที่เราได้รับบรีฟมา
สวนระเบียง Le Raffine สุขุมวิท 31, ชั้น 23 เป็นสวนญี่ปุ่น มีความท้าทายเรื่องการรับน้ำหนักและพื้นที่ที่จำกัด จึงใช้หินเทียม และชาฮกเกี้ยนที่ กทม. ชอบใช้ กำหนดเป็นหลาย ๆ ความสูงเอามากระจุกกันแล้วค่อยตัดเป็นรูปทรงเนิน
จนมาถึงตอนนี้ “ชุบชูใจ” ไม่ได้มีความหมายเหมือนวันแรกที่เรานิยามมันมา งานของเราไม่ได้แค่เป็นสวนสวยที่ใครก็เข้าถึงได้และเยียวยาจิตใจ แต่มันยิ่งใหญ่กว่านั้น มันคือความรับผิดชอบ ความซาบซึ้งและเห็นคุณค่าในความสัมพันธ์ของคน วัสดุ ธรรมชาติ และงานออกแบบ เราโอบอุ้มและบ่มเพาะงานของเราในทุก ๆ มิติด้วยความใส่ใจ และฟูมฟักมันออกมาให้เป็นงานที่ไม่ได้แค่สวยหรือสนุก แต่ตอบสนองในแง่ของความยั่งยืน
ถ้าหากได้มีโอกาสมาที่สตูดิโอ จะเห็นกระดานดำแผ่นเล็ก ๆ เขียนว่า “Where gratitude blossoms” ซึ่งนั้นคือความในใจของเรา ที่ซาบซึ้งและขอบคุณต่อทุกสิ่ง เป็นความงามในแบบของชุบชูใจ บริษัทเล็ก ๆ ที่เติบโตอย่างเงียบ ๆ แต่หนักแน่นในทุกก้าวย่างที่เดิน
สวนบ้านสาธุประดิษฐ์ เจ้าของต้องการสวนญี่ปุ่น แต่เราก็ไม่ได้อยากให้ซ้ำภาพจำมาก ก็เลยทำในแบบที่ตีความกันเอง
งาน Wondrous Bloom ที่ตึกพัฒนานิทัศน์จังหวัดระยอง อันนี้สนุก เพราะเป็นงานชั่วคราว เลยอยากทำอะไรประหลาด ๆ ก็ได้ทำ
สฐารีสอร์ท จ. น่าน ต้นไม้มีทั้งไม้พื้นถิ่นและไม้ต่างถิ่น ที่ไม่ได้เป็นชนิดที่รุกราน (Invasive Species) นะ เรามองมุมกลับว่า อยากให้พลังของผืนดินเมืองน่านแสดงผ่านความเปรมปรีดิ์ของต้นไม้ แม้เป็นไม้ต่างถิ่น ก็แช่มชื่นด้วยธรรมชาติของน่าน ในแบบที่เราไม่สามารถเห็นได้ในที่อื่น
กลับไปสารบัญ ↑“คุณฟีมคิดว่า คนทั่วไปที่ไม่ใช่นักออกแบบ วาดรูปก็ไม่ค่อยเป็น สามารถจัดสวนหรือมุมสวนเองได้หรือเปล่า”
ทำได้หมดนะ ถ้าใจอยากจะทำ เรารู้สึกว่าศิลปะมันคือการสื่อการ การออกแบบก็เช่นกัน
การจัดสวนเล็ก ๆ เอาจริง ๆ มันไม่ได้ต่างจากการจัดดอกไม้ในแจกันเลย ถ้าคิดให้ดีมันก็คือการจัดวางหลาย ๆ สิ่งให้เข้ามาอยู่ด้วยกันอย่างลงตัว
แล้วถามว่าลงตัวคืออะไร? มันก็คือสิ่งที่เราเห็นว่าสวยน่ะแหละ สวนของเรา ก็ต้องให้เราเป็นคนพูดเองว่าสวย ส่วนเรื่องวาดรูป อันนี้เรียกได้ว่า ถ้าหัดไว้ก็ดี การวาดสวย ไม่ได้เป็นจุดชี้วัดว่าจะได้เป็นนักออกแบบที่ดีนะ มันต่างกัน การวาดรูปในเชิงออกแบบ มันคือการฝึกให้สมอง สายตา และกล้ามเนื้อมัดเล็ก (มือ) มันสัมพันธ์กันมากกว่า เป็นการวางแผน และแสดงความคิดออกมาในกระดาษหรือแทบเลต ก่อนที่เราจะลงมือจริง ๆ สามีเราชอบย้ำบ่อย ๆ ว่า “ถ้ามันจะเจ๊ง ให้มันเจ๊งแค่ในกระดาษ ถ้ายังไม่มั่นใจในสิ่งที่เขียน ก็อย่าเพิ่งเปรี้ยว” อันนี้ชอบมาก พูดให้ใครฟังก็หัวเราะร่วนกันทุกคน
ปกติเวลาเราคิดงานเราไม่ได้วาดสวย ๆ อยู่แล้ว เน้นไว แต่แค่ให้ขนาดมันถูกต้องและชัดเจนก็พอ หลายครั้งเลยถ้าพื้นที่ไม่ได้ซับซ้อนมาก เราก็เขียนทับลงไปบนรูปถ่ายเลย อยากใส่อะไรก็ใส่ อยากลบอะไรก็ลบ มันจะวนไปมาแบบนี้อยู่สักพัก มันเหมือนการ recheck ตัวเองว่ามันโอเคไหม ทุกอย่างมันเริ่มต้นจากกระบวนการความคิดและการตัดสินใจที่ชัดเจน ดังนั้น วาดรูปไม่สวย ก็ไม่เป็นไรเลยจริงๆนะ (เราเองก็ไม่ได้เป็นคนวาดสวย ฮา)
ภาพสเก็ตช์คุณฟีม
กลับไปสารบัญ ↑“กิ๊บมีพื้นที่สวนอยู่ รู้สึกว่าขั้นตอนที่ยากที่สุดเลยคือตอนเริ่มต้น กิ๊บควรจะเริ่มต้นคิดจากอะไรตรงไหน แล้วหลังจากนั้นมีขั้นตอนคร่าว ๆ อย่างไรบ้าง”
ถามตัวเองก่อนเลยว่าเราอยากได้สวนจริง ๆ ไหม เราทำสวนไป แล้วเราดูแลมันไหวไหม มันอาจจะช็อตฟีลนิดนึงนะ แต่อันนี้เป็นคำถามแรกที่เราจะถามลูกค้าที่เข้ามาเลย เพื่อที่จะดึงเขากลับมาในความเป็นจริงก่อน เพราะลูกค้าสวนบ้านนี่ เขาจะมาด้วยความฝันและภาพในหัวที่สวยหรู ถ้าให้เทียบ มันอารมณ์คล้าย ๆ กับที่เรา window shoping หรือซื้อโดยไม่ได้คิดให้ถี่ถ้วน เราจะบอกตรง ๆ เลยว่าสวนคือสิ่งที่ไม่จำเป็น มันอยู่นอกเหนือปัจจัยสี่ และมันเป็นภาระ แต่ถ้าคุณรู้ คุณยอมรับมันได้ และคุณคิดมาดีแล้ว เราค่อยมาลงมือกัน อันนี้คือด่านแรก
เมื่อได้คำตอบจริง ๆ เราจะพอรู้คร่าว ๆ แล้วล่ะว่า เราต้องการอะไรมากน้อยแค่ไหน บางทีไม่อยากจะดูแลอะไรมาก แค่อยากได้ร่มเงา เราอาจจะปลูกต้นไม้ที่เราชอบมาก ๆ เพียงต้นเดียวเลยก็ได้เพื่อรอดูการเติบโตของมัน หรือถ้าเราอยากเห็นสีสันสวยงาม ก็เลือกดอกไม้ที่ชอบ หรือไม้ใบสีสวย ๆ ทรงสวย ๆ มาปลูก แล้วหลังจากนั้น เราค่อยเขียนชื่อต้นไม้พวกนั้นออกมา และศึกษามัน ว่ามันสามารถอยู่รอดได้ในสภาพอากาศแบบไหน ดินแบบไหน น้ำมากน้อยแค่ไหน แสงแดดกี่ชั่วโมงต่อวัน แล้วพอปลูกแล้ว จะรดน้ำมันยังไง มีก๊อกอยู่แถวนั้นไหม ต้องเดินท่อใหม่หรือเปล่า น้ำท่วมขังไหม ถ้าไม่มีก๊อก อยากต่อท่อไหม ถ้าลากสายยางมารดน้ำไม่ถึง ต้องยกบัวรดน้ำมารด คุณทำแบบนั้นทุกวันไหวหรือเปล่า ดังนั้น ปลูกแต่น้อยดีไหม
ซึ่งนั่น เราก็เอามาประเมินเทียบกันกับสภาพพื้นที่ในบ้านตอนนี้ได้ เพราะเราเองก็ย่อมรู้ข้อจำกัดของบ้านเรา และความสามารถในการดูแลของตัวเราเองที่สุด
ต้องไม่ลืมว่า สวนที่สวยและดีที่สุด คือสวนที่ได้รับการดูแลอย่างเหมาะสม ไม่ใช่สวนที่เพิ่งจัดเสร็จใหม่ ๆ
ภาพสเก็ตช์สวนบ้านพักอาศัย
สวนระเบียง Le Raffine สุขุมวิท 31, ชั้น 23
กลับไปสารบัญ ↑“ไม่ค่อยรู้จักต้นไม้ ไม่รู้ว่าจะเลือกอย่างไร คุณฟีมมีต้นไม้ที่ใช้บ่อย ๆ แล้วรู้สึกว่าเวิร์ก ทนทานและดูแลง่าย ไหมคะ”
มันก็ต่างวาระกันไป เช่น ถ้าแดดรำไร เราจะชอบใช้ต้นไม้ที่มีใบเล็กละเอียดคู่กันกับไม้ใบใหญ่ที่มีสีเขียวเข้ม คู่ที่ชอบใช้มากและใส่ลงไปในหลาย ๆ งาน คือ ต้นเสน่ห์จันทร์โกเมน และพวกเฟิร์นบรูไน มันทนมากกกก อีกคู่นึงที่ชอบคือจั๋งจีน ปลูกคู่กับฟิโลเดนดรอนหูช้าง ส่วนไม้ระดับกลางที่อยู่รำไรพอได้ เราจะชอบพวกยี่หุบ และองุ่นทะเลยักษ์ บางทีก็เอาพวกพลูด่างราชินีหินอ่อน หรือพลูงาช้างมาปล่อยให้เลื้อยบนพื้นนะ มันก็น่ารักดี และสีมันละมุน พวกนี้อยู่ง่ายอยู่แล้ว
ที่แดดจัด ๆ เราชอบโปรยพวกไม้ดอกหอมเข้าไปนิดหน่อย ที่ตอนนี้เห็นว่าดูแลง่าย นิสัยดี ก็จะเป็นพวกต้นกันเกรา และล่ำซำ รากเขาไม่แรง โตช้า
ส่วนไม้พุ่มก็จะเป็นพวกดอกราชาวดี ผกากรอง แก้วแคระ ถ้าไม่อยากรดน้ำบ่อย ใช้เฟื่องฟ้าหรือพยับหมอกก็ได้ เฟื่องฟ้าปลูกดี ๆ มันสวยนะ อย่าไปมองว่ามันเป็นไม้ริมทาง เอาจริงๆเลยเราก็แอบดูต้นไม้ที่กทม. เขาปลูกตามถนนแล้วเอามาจัดเรียงใหม่ให้มันเก๋ขึ้นอยู่บ่อย มันเวิร์คมาก เขาพิสูจน์มาแล้ว เราไม่จำเป็นต้องไปเดาสุ่มอีก ต้นไม้มันเชื่องช้า และพูดไม่ได้ ดังนั้น ถ้าอยากรู้จักมัน เราก็ต้องเป็นคนช่างสังเกตและไม่ใจร้อน
ต้นกันเกราเด็ก
กันเกราวัยฉกรรจ์ ถ้าขนาดนี้ก็มีราคาอยู่ เพราะเขาโตช้า แต่สวย
คุณทวดกันเกรา ต้นนี้อยู่ที่สิงคโปร์ อยู่ในแบงค์ 2 เหรียญหรือ 5 เหรียญ จำไม่ได้ อย่าเพิ่งกลัวไป เพราะกว่าจะได้ขนาดนี้ก็เกินชั่วอายุคนอยู่
ต้นล่ำซำเด็ก ใบและการเรียงตัวของกิ่งก้านจะคล้ายหูกระจง แต่นิสัยดีกว่า ไม่ซน ไม่แผ่กิ่งไปทั่ว ต้นขนาดนี้ราคาไม่แรง โตไวกว่ากันเกราแต่ก็ไม่ได้ถือว่าไวมาก
ล่ำซำวัยฉกรรจ์ ราคาก็จะสูงขึ้นมาหน่อย แต่ก็ฟอร์มแน่นและให้ร่มเงาได้ดี จะเห็นว่าพุ่มเขาไม่ได้แผ่แบบไม่มีทิศทาง ใบไม่ได้ร่วงมากเท่าไหร่
ส่วนเรื่องการเห็นต้นไม้ที่ชอบแต่ไม่รู้มันคือต้นอะไร สมัยนี้ง่ายมาก เพราะในเฟซบุค มันจะมีเพจ “นี่ต้นอะไร” ซึ่งเป็นเพจที่ดีมาก ๆ เราเองก็ชอบเข้าไปดูอยู่บ่อย ๆ เพราะเราก็ไม่ได้รู้จักต้นไม้ทุกประเภทเนาะ ส่วนใหญ่ได้แต่เข้าไปดู เพราะในนั้นมีคนรักต้นไม้เยอะมาก เขาจะช่วยตอบกันอย่างไวเลยล่ะ สงสัยอะไรก็ถ่ายรูปไปโพสต์ถาม หลายครั้งที่เรารู้ว่ามันคืออะไร แต่ก็มีคนตอบให้เป็นสิบคนแล้ว ไม่เคยตอบทันคนในนั้นเลย (ฮา) แต่อย่าลืมบอกเขาด้วยล่ะว่าเจอที่ไหน อะไรยังไง ช่วงเวลาไหน เขาจะได้ตอบได้ง่ายขึ้น
อันนี้พวกชาฮกเกี้ยนในงานเราเอง อย่างที่บอกไป ไม้ที่กทม. ชอบใช้ตามริมถนน ถ้าเอามาเรียงดี ๆ มันก็สวย และทนด้วย ส่วนบอนไซยักษ์ปลายตาคือสนใบพาย แพง แต่ก็เป็นเด็กดี อยู่ง่ายไม่ซน
กลับไปสารบัญ ↑“ในฐานะภูมิสถาปนิกที่ทำงานมานาน คุณฟีมคิดว่า อะไรที่สำคัญที่สุดในการออกแบบสวน”
ความใช้งานได้จริงมาก่อนความคิดสร้างสรรค์นะ เคยบอกน้อง ๆ ในออฟฟิศบ่อย ๆ ว่า ไม่ว่าจะออกแบบมาสวยจนตาแตกแค่ไหน ถ้ามันใช้งานลำบาก เลือกต้นไม้ผิดประเภท หรือสร้างไม่ได้จริง ก็จบ
กลับไปสารบัญ ↑“และมีอะไรเป็นจุดที่ควรระวังเป็นพิเศษบ้างในการจัดสวน”
หลัก ๆ เลยก็อย่างที่บอกไปว่า ดูกำลังของเราก่อนว่าดูแลไหวไหม มันจะเป็นภาระในระยะยาวไหม ชนิดของต้นไม้ที่เลือกก็สำคัญ บางอย่างรากแรง ก็ไม่ควรเอาไปอยู่ใกล้บ้าน จริง ๆ หูกระจงรากมันไม่ได้แรง มันไม่ได้งัดบ้านขนาดนั้น แต่มันซน กิ่งก้านอะไรแผ่เกะกะไปหมด มันจะเบียดบ้าน พวกตระกูลไทร จามจุรี อะไรแบบนี้ ถ้าไปใกล้ ๆ บ้านหรือโครงสร้างก็งัดแหลก หรือไม่ก็รากส่วนที่อยู่ใกล้โครงสร้างก็จะเปราะไม่แข็งแรง หล่นฟาดบ้านอีก ต้องคิดตอนมันโตด้วย
ไม้ค้ำยันก็สำคัญ ต้นไม้ที่เราล้อมมายังไงก็ต้องใส้ค้ำยัน เพราะตอนเขาล้อมมา รากแก้วมันถูกตัดไปแล้ว เหลือแต่รากฝอย แล้วรากแก้วมันไม่โตใหม่ไง มันไม่มีอะไรที่มารั้งดินเอาไว้ ก็ต้องค้ำยันมัน และก็คอยดูแลค้ำยันไปเรื่อยๆเพื่อไม่ให้ผุพัง
เราเคยมีงานนึงที่เจ้าของบ้านอยากได้ต้นไม้ใหญ่ แต่ยังไง ๆ ก็ไม่เอาค้ำยัน คือแรก ๆ ให้ใส่ แต่ยังไงเขาก็จะเอาออก เราเองก็แจ้งย้ำหลายรอบด้วยวิชาชีพและไมตรีแหละ แต่ไม่เป็นผล เราก็เลยไม่ขอร่วมงานต่อดีกว่า เกิดอะไรขึ้นมามันไม่คุ้ม ยอดไม้ก็เช่นกัน ถ้าปล่อยไว้ไม่ตัดแต่งเลย ยอดมันหนัก มันต้านลม มีสิทธ์โค่นได้
ต้นไม้โค่นแถวบ้านวันที่ 2 กรกฎา 2569 คืนนั้นพายุเข้า โดนรถด้วย น่ากลัวมาก
ที่หน้าบ้านเลย วันเดียวกัน 2 กรกฎา 2569 เป็นต้นไทร สูงเกือบ 20 เมตรได้ และไม่ได้มีสิ่งปลูกสร้างอะไรทับโคนต้น แต่ว่าไม่มีใครดูแลทรงพุ่ม จึงหนาหนักและต้านลม อยู่ได้มาเป็นหลายสิบปี อยู่ดี ๆ จะล้มก็ล้ม
จริง ๆ ที่หลังบ้านฟีมมีต้นพิกุลที่อยู่มา 40 กว่าปี ปลูกตั้งแต่ต้นน้อย ๆ นั่นก็ล้มเพราะโตแล้วรากฝั่งนึงเขาเบียดกับทางเดิน จนทำให้รากฝั่งที่เบียดกับทางเติบโตได้ไม่ดี ต้นไม้เลยโค่นลงไปอีกฝั่งหนึ่ง อันนี้ก็เป็นเพราะทั้งเรื่องรากและลม พากันไป ใครจะไปคิดว่าอยู่ดี ๆ มันจะล้ม โชคดีไม่มีใครเจ็บและไม่ฟาดตัวบ้าน พอดีเราทำงานสายนี้ เลยมีทีมเคลื่อนที่ไว มาจัดการให้ภายใน 6 ชั่วโมง ก็ต้องขอขอบคุณมาก ๆ สำหรับความช่วยเหลือ แต่ถ้าเป็นบ้านที่ไม่ได้สามารถยกหูหาช่างได้แล้วเขาสามารถทิ้งคิวงานมาช่วยเราอย่างเร่งด่วน ก็คงจะสับสนไม่น้อย
หลัก ๆ คือเราศึกษาต้นไม้ให้ดีแหละ เขามีชีวิต เขาเติบโตได้ และเขาอายุยืนกว่าเราอีก เราเอาเขามา ก็ต้องทำความเข้าใจและให้ความเคารพเขา อีกเรื่องคือการใช้งาน คนที่จะเข้ามาในสวนคือใคร มีเด็กเล็กไหมมีสัตว์เลี้ยงไหม ถ้ามี ก็อย่าทำให้มันรกมีหลืบมีมุมอะไรมาก อย่าไปเลือกต้นไม้ที่บางทียางมันก็มีพิษ
กลับไปสารบัญ ↑“คุณฟีมคิดว่า สวนที่ตั้งใจจัดสามารถสร้างความเปลี่ยนแปลงให้คนใช้งานได้อย่างไรบ้างคะ”
ในแง่สิ่งแวดล้อมและความยั่งยืน เราคิดว่าทุกคนรู้อยู่แล้วแหละว่าการมีธรรมชาติอยู่ใกล้ ๆ มันช่วยลดอุณหภูมิและมีข้อดีหลายอย่าง แต่เรามองไปลึกกว่านั้น อย่างแรกเลยคือเรื่องจิตใจ สวนไม่ได้อยู่ในปัจจัยสี่ก็จริง แต่มันช่วยกล่อมเกลาเราได้มาก ในแง่แรกคือผู้ปลูก เราดูแล วางแผน คอยเฝ้ามอง คอยทำความเข้าใจต้นไม้ที่เราปลูกเองแต่ละชนิด มันเป็นศาสตร์แห่งการดูแลอะไรสักอย่าง ทำให้เราเป็นคนที่นิ่งขึ้นและมีความเป็นผู้ใหญ่มากขึ้น นั่นก็โยงกลับไปถึงชื่อออฟฟิศ ว่าทำไมเราตั้งชื่อว่าชุบชูใจ เพราะนั่นคือสิ่งที่เราเห็นในฐานะของคนที่จัดสวน
อีกแง่ สำหรับผู้ที่เข้ามาใช้งาน แน่นอนว่าธรรมชาติมันเป็นเรื่องดี แต่ก็ไม่ทุกคนที่พร้อมจะเข้าไปเชยชมธรรมชาติจริง ๆ ในป่า สวนคือโลกจำลองที่อยู่ตรงกลางนั้น เป็นเหมือนประตูที่ทำให้คนเข้าใกล้ธรรมชาติได้มากขึ้นในสภาพแวดล้อมที่ถูกควบคุมไว้ในระดับหนึ่ง ทั้งในแง่จิตวิทยา ในแง่การตอบสนองของฮอร์โมนในสมอง ร่างกายของมนุษย์นั้นถูกสร้างขึ้นมาเพื่ออยู่ในความสัมพันธ์ระหว่างธรรมชาติและสิ่งมีชีวิตอื่น ๆ ตั้งแต่สมัยบรรพกาล มันอยู่ในพันธุกรรมของเราและไม่สามารถตัดขาดได้ด้วย
Talk และ Workshop การจัดสวนด้วยตัวเอง
สำหรับคนที่สนใจอยากฟังเรื่องต้นไม้ แล้วลองออกแบบสวนเองโดยมีคุณฟีมคอยช่วยดู สามารถสอบถามเรื่อง Talk: เราจัดสวนกันทำไม? และ Workshop: ออกแบบสวนที่บ้านด้วยตัวเอง ได้ที่ LINE ยูสเลสฯ หรือแสกน QR Code นี้ได้เลย
กลับไปสารบัญ ↑
“ตัวคุณฟีมเอง มีสวนในฝันไหมคะ และสวนนั้นจะเป็นอย่างไรบ้าง”
เราเป็นคนชอบต้นไม้ประหลาด และอยากจะเป็นนักสะสม ตอนนี้กำลังสร้างตู้เก็บของมหัศจรรย์ (Cabinet of Curiosity) ของตัวเองอยู่โดยการสะสมของชิ้นเล็ก ๆ ที่ชอบ หนังสือก็เช่นกัน เราจะเขียนวันที่ที่เราได้หนังสือเล่มนั้นมาที่ปกรอง มันเหมือนเป็นหมุดหมายความทรงจำที่สลักอยู่ในช่วงต่าง ๆ ของชีวิต ที่บ้านไม่มีที่เก็บ ตอนนี้เกือบทั้งหมดเลยมาอยู่ที่ออฟฟิศ ต้นไม้ก็เช่นกัน แต่ยังไม่มีเวลาจัดการ เพราะเป็นเรื่องใหญ่มาก
เราอยากมีสวนที่ปลูกต้นไม้ที่เราฝังใจในวัยต่าง ๆ รวบรวมกันไว้เป็นบันทึกการเดินทางของเรา ส่วนใหญ่จะเป็นต้นไม้ยักษ์ (ฮา) เช่นปาล์มบังสูรย์ อันนี้เราชอบมาตั้งแต่ได้เริ่มทำงาน เคยมีอยู่ต้นนึงแต่ตายไปเพราะความผิดพลาดในการย้ายที่ปลูก ไว้ว่าง ๆ จะหาเวลามาปลูกใหม่แล้วรอดูมันโต ปาล์มเจ้าเมืองถลางก็เช่นกัน พวกเฟิร์นกีบแรด เฟิร์นศรียะลาอะไรพวกนี้ก็ชอบมาก กล้วยน้ำก็น่าสนใจ พวกองุ่นทะเลใบยักษ์ และอื่นๆที่ใบมันใหญ่ ๆ
สังเกตได้ว่าทุกต้นที่กล่าวมาถ้ามันโตระดับหนึ่งแล้วมันจะไซส์ยักษ์มาก มันทำให้เรารู้สึกว่าเราถูกย่อส่วน เหมือนอยู่ใน Alice in Wonderland ที่เรากินขนมย่อส่วนเข้าไป มันทำให้เรารู้สึกเหมือนเราตัวเล็กจ้อย และกลายเป็นเด็กอีกครั้ง
ต้องขอยืมภาพจากคุณพี่ สุรินทร์ นาสวน แกเป็นนักสะสมต้นไม้ และปลูกขายด้วย รสนิยมแกตรงกับเรามาก เราอยากมีต้นไม้ที่ชอบที่ขนาดโตเต็มที่แบบนี้ สวนและบ้านของแกอยู่ที่จันทบุรี เราเองก็เคยอุดหนุนบังสูรย์แกอยู่ต้นหนึ่ง (ไม่กล้าบอกแกว่าทำตายไปแล้ว) กับเฟิร์นลูกไก่ต้นใหญ่เลย จะเจอแกได้อยู่เรื่อย ๆ ตามงานบ้านและสวน แกจะตีรถมากรุงเทพและขนลูก ๆ ของต้นไม้แกมาขายในงาน ราคาแรง แต่ของเขาดีจริง
ส่วนอันนี้ก็คือแรงบันดาลใจแหละ เป็นภาพของอองรี รุสโซ่ สีสัน การซ้อนเรียงกันของใบไม้ขนาดต่าง ๆ ความเข้มอ่อนของสีเขียวที่ไล่เรียง มันดูลึกล้ำและน่าค้นหา รวมกับสีสด ๆ จากดอกไม้ผลไม้ที่แต้มเข้ามา มันยิ่งดูปลุกเร้า (Intrique) จินตนาการของเราอย่างไม่น่าเชื่อ โดยเฉพาะสิงโตที่ซุ่มอยู่ในป่า รวมถึง snake charmer กับสาวงามบนเดย์เบดกำมะหยี่สีแดง ทุกอย่างมันรังสรรค์ออกมาได้อย่างลึกลับและเร่าร้อนในเวลาเดียวกัน รู้สึกได้ถึงมนต์สะกดและเหมือนล่องเข้าไปในความฝัน ถ้าสามารถมีสวนได้ ก็อยากได้สวนที่เพียงมองก็เหมือนหลุดเข้าไปอีกโลกได้แบบนี้
เราแอบตั้งชื่อสิงโตสองตัวในภาพของรุสโซ่ว่า The Ghost and The Darkness สิงโตสองตัวนี้มีอยู่จริง แต่อยู่ที่แอฟริกา ก่อเรื่องไว้มากมายที่เคนย่าในปีค.ศง 1898 ซึ่งภาพของ Rousseau เขียนไว้ในปีค.ส. 1910 ก็ไม่รู้ว่าสิงโตสองตัวนี้รุสโซเขียนถึงเจ้าแสบสองตัวที่เคนย่าไหม แต่เราอยากให้เป็นแบบนั้น (ฮา) สำหรับเรา Ghost and Darkness คือตัวแทนธรรมชาติที่เที่ยงแท้และน่าเกรงขาม เหมือนกับที่เราให้ความเคารพกับทุกสิ่งที่เราออกแบบขึ้นมา
คุณฟีม-ชนิกุล ชุบชูใจ
